Rechtspositie van de cliënt

Meedoen in de participatiesamenleving

In de participatiesamenleving doet iedereen mee. Mensen zijn zelfredzaam, regelen zelf wat ze nodig hebben. De afstand tussen overheid en burger verkleint. Geen anonieme ‘ver weg’- contacten, maar een loket in de buurt. Maar doet elke burger echt mee? En als dat niet zo is, wat is er dan nodig om dat te realiseren?


Zelfredzaamheid niet overschatten

Het is de vraag in hoeverre alle burgers zelf in staat zijn zich te melden met een duidelijke hulpvraag. We zien schaamte over bijvoorbeeld schulden en laaggeletterdheid – voor veel mensen reden om niet zo snel hulp te vragen. Daarnaast kampt een groot deel van de meer kwetsbare burgers met verstandelijke beperkingen. Dit stelt het begrip zelfredzaamheid in een heel ander daglicht. Daar moeten we alert op zijn, de realiteit niet wegmoffelen.

Moeilijk toegang tot voorzieningen

Bureau Straatjurist constateerde bij het lustrum op 26 januari 2017 dat er voor cliënten van opvanginstellingen grote problemen bestaan bij de toegang tot gemeentelijke voorzieningen. De Federatie Opvang en haar instellingen worden regelmatig gebeld door mensen die niet meer weten hoe ze hulp moeten krijgen.

In de onderstaande top-3 legden de straatjuristen de grootste knelpunten vast:
1. Op straat slapen is in strijd met de menselijke waardigheid.
2. Zonder briefadres besta je niet.
3. Ultieme armoede door moeizame verkrijging van de bijstand.

Geef mensen duidelijkheid

Mensen die een beroep doen op opvang hebben een wettelijk recht op een beschikking van de gemeente. Er zijn gemeenten die dit nalaten. Als er geen beschikking is, kunnen cliënten geen bezwaar aantekenen tegen de beslissing van het college.

Behoorlijk Maatwerk

De spelregels die de relatie tussen burger en overheid in goede banen moeten leiden, liggen vast in het bestuursrecht. Ze behoren tot de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Om deze beginselen toe te spitsen op het verkeer tussen burger en overheid in het gemeentelijke domein, formuleerde het Instituut voor Publieke Waarden (IPW, een denktank) de Algemene Beginselen van Behoorlijk Maatwerk. In vijftien korte aansporingen geeft IPW handvatten voor het gesprek tussen burger en gemeente, burger en professional en instellingen en gemeenten.

Naar de mensen toe!

De sociale wijkteams kunnen deel van de oplossing zijn. Burgers kunnen hier met tal van vragen terecht, worden geholpen of doorverwezen. De kern is goede samenwerking en delen van kennis. En durven doorpakken en naar de mensen toegaan! Hoe meer de professionals in dit soort teams bekend zijn met zaken als schulden en armoede, laaggeletterdheid en psychische problemen, des te effectiever het vervolg kan zijn. In veel steden, zoals Eindhoven, worden deze teams gevormd door een mix van professionals uit opvang, welzijn en andere disciplines. Dat is zeker een pré. Goede voorbeelden zijn er zeker. Zo gaan consulenten in regio Oss echt naar de mensen toe. En ook in Amsterdam is dit een beproefd concept. Zo nodig wordt er snel een Wmo-beschikking gegeven. Dat werkt!

Organiseer onafhankelijke Clientondersteuning:

Er is vanaf 2015 veel veranderd in de wet- en regelgeving op het terrein van de zorg en in het sociaal domein. Het is er voor burgers en cliënten niet gemakkelijker op geworden om hun weg te vinden binnen zorgland en binnen het sociaal domein. Ze kunnen wel een steuntje in de rug gebruiken. In de WMO 2015 is geregeld, dat alle gemeenten onafhankelijke cliёnten ondersteuning moeten bieden. Anno 2017 blijkt dat deze ondersteuning nog onvoldoende van de grond komt. De burgers zijn er niet van op de hoogte en ook voor gemeenten blijkt het nog niet altijd echt ingebed in het systeem. De VNG heeft het nodige ontwikkeld om de gemeenten te helpen bij het inrichten van de cliёntondersteuning. Daar kan elke gemeente haar voordeel mee doen. De cliëntondersteuning kent verschillende namen en verschijningsvormen. De term Straatadvocaat wordt hiervoor soms ook gebruikt.

Zoek de samenwerking!

Natuurlijk zijn veel gemeenten actief in samenwerking met lokale partners. Maar het kan wellicht nog beter. Maak proactieve of preventieve aanpak mogelijk in uw gemeente. Zoek zo mogelijk samenwerking met instellingen die mensen bereiken, die niet gewend zijn zelf aan de bel te trekken. Zorg voor laagdrempelige “loketten”. En zorg voor ogen en oren in de buurt. Dit kan in samenwerking met instellingen, corporaties en andere partners. Of volg het devies van de straatadvocaten: “Raad en daad op straat. Iedere stad een straatadvocaat”, vanuit preventief oogpunt zeker aan te raden! Laten we zuinig zijn op de burgers die dat nodig hebben.

naar het menu