Armoede en schulden aanpakken

“Op een gegeven moment maakte ik de post niet meer open en durfde ik haast niet meer thuis te zijn omdat ik bang was voor de deurwaarder.” Dit soort verhalen horen professionals in de opvang of sociale wijkteams regelmatig. Mensen met schulden voelen zich gevangen in hun situatie, waardoor hun leven ook op andere fronten verslechtert. Vaak kloppen ze te laat bij de hulpverlening aan uit schaamte of onwetendheid, met maatschappelijke opvang als gevolg. Wat kunnen wij hier samen met u als gemeente aan doen?

Armoede en schulden zorgen voor stress

We weten steeds meer over de effecten van armoede en schulden op het leven van mensen. Het in de Verenigde Staten ontwikkelde model Mobility Mentoring wint aan bekendheid. Dit model baseert zich op hersenwetenschap. Het toont aan dat stress die voortkomt uit armoede en schulden ervoor kan zorgen dat de hersenen minder goed werken. Het kortetermijngeheugen wordt aangetast, overzicht houden en het daardoor nemen van juiste beslissingen is een probleem.

Is het systeem zelf schuldig?

Het systeem van wet- en regelgeving op het gebied van armoede en schulden is ingewikkeld en helpt mensen niet zelden van de regen in de drup. André Moerman van de Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden en de website www.schuldinfo.nl, noemt het systeem zelf ‘schuldig’. Zo is het in beginsel een mooie gedachte dat mensen met een laag inkomen huur- of zorgtoeslag kunnen ontvangen. Maar de Belastingdienst heeft het mensen niet makkelijker gemaakt doordat je van tevoren moet inschatten hoe hoog je jaarinkomen is. Wisselende, korte baantjes maken dit onmogelijk. Het Nederlandse incassosysteem maakt dat een kleine schuld van € 100 door beslaglegging, betekening en executie al snel kan oplopen tot € 1.000. Het aantal mensen met schulden groeit al jaren.

Suggesties en kansen: armoede en schulden:
- vereenvoudig regels, dat geeft meer duidelijkheid voor mensen
- signaleer vroegtijdig, om erger te voorkomen
- werk samen met corporaties, welzijn en andere partners
- zorg voor deskundige professionals
- zorg voor extra kennis over laaggeletterdheid en psychische problemen
- zorg voor snelle en juiste doorverwijzing


Doolhof of snelweg?

Daarnaast overschat de overheid de zelfredzaamheid van mensen, zo bleek uit een recent onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Voor mensen in de opvang geldt dit nog meer dan voor de zelfstandig wonende burger. Het is een uitdaging om deze kwetsbare doelgroep goede hulp te bieden. Wetend dat minstens 25% van de cliënten een verstandelijke beperking heeft. Dit betekent dat je deze mensen niet mag overvragen. Veel partijen zijn voor een oplossing belangrijk. Mensen komen langs tal van loketten: weten ze de weg wel? En waar wordt hun financiële problematiek herkend? Is dit bij het wijkteam, een loket van een voormalige sociale dienst, een opvanginstelling? Ondanks de inspanningen van gemeenten blijkt het lastig de meest kwetsbare burgers goed op weg te helpen en te begeleiden. Met maatwerk lukt het wel.

Voorkomen is beter dan genezen

Hoe eerder schulden zichtbaar worden, des te sneller hulp mogelijk is en des te makkelijker de problematiek op te lossen is. Zorgverzekeraars, Belastingdienst, woningbouwcorporaties en energiebedrijven zijn vindplaatsen van problemen. Afstemming met deze partijen en vroeg-signalering is cruciaal. Een actieve inzet van alle partijen draagt bij aan het oplossen van het armoedevraagstuk.

Waar liggen kansen?

Samenwerking in de keten rondom de schuldenaar is de weg. Een goede en snelle doorverwijzing van mensen naar de juiste hulp voorkomt erger. Dat betekent bruggen bouwen, maar ook deskundigheidsbevordering. Zorg dat schuldhulpverleners kennis hebben van bijvoorbeeld psychische problemen. Zorg ook voor meer kennis van financiële problemen bij overige hulpverleners. “Toen ik net hier kwam werken kreeg ik een training financiën. Daardoor kon ik mijn cliënten nog vaak helpen. Maar dat is zes jaar geleden en inmiddels is er zo veel veranderd, er komen alleen maar meer regels bij. Het is echt specialistenwerk geworden”, vertelt een woonbegeleider. Instellingen in uw gemeente kunnen helpen om de keten van schuldhulpverlening stevig te maken. In Oss wordt door het Verdihuis stevig ingezet op hulp door Financiële Coaches, jongeren in Twente krijgen een speciaal traject om hun financiën op orde te brengen. In Utrecht wordt schuldhulpverlening gecombineerd met budgetbeheer. Een cliënt: ‘Ik luister naar mijn consulent, zij probeert altijd iets voor mij te regelen. Het geeft me zo’n ongelooflijk veilig gevoel dat mijn geld wordt beheerd”.


Naar het menu