• Ombudsman aan Tweede Kamer: “Maak van vicieuze cirkel een rechte lijn”

    Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen ging 8 november 2017 in gesprek met de vaste Kamercommissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het rapport 'Vrouwen in de knel'. Dat rapport is de weergave van het onderzoek dat de Ombudsman deed naar de rechtspositie van vrouwen in de vrouwenopvang. Zeven politieke partijen maakten van de gelegenheid gebruik om zich te informeren over de aangetroffen knelpunten.

    Belangrijkste bevindingen
    Het gesprek begon met een korte toelichting door de Ombudsman over de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek. Hij benoemde de uitvoeringspraktijk bij gemeenten, de situatie bij binnenkomst in opvang en de vraag waarom op dat moment al zoveel papieren getekend moeten worden, en de Belastingdienst als oorzaak van problemen. Ook vroeg hij aandacht voor de maatschappelijke opvang waar eigenlijk van een zelfde situatie sprake is. Het ontbreken van onafhankelijke cliëntondersteuning voor mensen die opvang vragen of net opgenomen zijn, benoemde hij als een lacune in het systeem.

    Vragen van Tweede Kamer

    De SP (Jasper van Dijk) wilde weten welke acties aangewezen zijn voor gemeenten om de problemen op te lossen en welke acties door het Rijk moeten worden opgepakt. Verder wilde hij weten wat volgens de Ombudsman een redelijke eigen bijdrage is voor iemand die in de vrouwenopvang verblijft.
    Groen Links (Linda Voortman) wilde toelichting op de specifieke schuldenproblematiek in de vrouwenopvang.
    50Plus (Corrie van Brenk) vroeg hoe het mogelijk is dat het twee jaar kan duren voordat een gemeente een urgentie verklaring afgeeft aan een moeder met kind in de opvang.

    De Ombudsman antwoordde dat er een grens moet zijn die de overheid in acht neemt als het gaat om de gevolgen van besluiten voor burgers te bewaken. De Belastingdienst zou de situatie van een burger op één en dezelfde manier moeten beoordelen en niet alleen de specifieke regels moeten toepassen (bronheffing, toeslagen, toeslagpartnerschap e.d.). Urgentie zou op een uniforme manier door gemeenten moeten worden geregeld. Toegang tot schuldhulp en de relevante uitvoerder op één manier regelen. Niet een beetje schuldhulp en budgetbeheer door de opvang en dan een ander beetje door vrijwilligers en weer een beetje door de stadsbank. Er moeten regels komen die voor iedereen gelden op alle niveaus. Gemeenten moeten een ondergrens bewaken zodat iemand niet uit de boot valt.
    In de vrouwenopvang gebeurt veel op gemeente- of regio-overstijgend niveau, dit vraagt om een coördinerende regierol van VWS, met SZW. De Ombudsman gaf ook aan dat gemeenten gewoon moeten DOEN. Regels staan ten dienste van een goede uitvoering, maar moeten niet als excuus om te vertragen of te verwijzen gebruikt worden. Letterlijk over de uitvoering: “Van vicieuze cirkel naar een rechte lijn”.

    Basisregistratie Personen
    D66 (Antje Diertens) stelde vragen over het weer verkrijgen van een ID kaart of paspoort als een vrouw die heeft achtergelaten bij de vlucht uit huis. Levert dat in de praktijk problemen op? De VVD (Dilan Yesilgoz) ging in op de situatie van de daklozenopvang. Is er in de maatschappelijke opvang al een aanpak voor alle bureaucratische problemen waar de VO van zou kunnen leren? Of gemeenten van elkaar kunnen leren? Voor de kwestie van regiobinding vroeg de VVD of daar landelijke regie voor nodig is?
    Het CDA (René Peters) benoemde de situatie dat de vragen rondom de situatie van één persoon met problemen, op dit moment door vier ministeries moeten worden beantwoord. De term “coördinerend ministerie van ellende” viel om de regierol van VWS te beschrijven. De PvdA (Kirsten van den Hul) vroeg of de Ombudsman tijdens het onderzoek ook een indruk heeft gekregen van de mensen die wel opvang nodig hebben, maar door de complexe regels de weg niet kunnen vinden?

    In zijn antwoord gaf de Ombudsman aan dat het niet hebben van een ID op dit moment leidt tot allerlei vertraging en discussie. Hij pleitte ervoor dat de maand na opname in de opvang de tijd wordt genomen om allerlei praktische zaken te regelen zonder dat meteen alle vakjes worden afgevinkt. Uitgangspunt is dat indien iemand vanwege geweld en de veiligheidssituatie wordt opgenomen, de noodzaak daarvan niet meer ter discussie staat. Als je als gemeente de eisen voor ID en bijstand de eerste maand even laat varen, dan neemt de stress af, die nu in de eerste weken door de bureaucratische eisen wordt veroorzaakt. Meer tijd om aan die eisen te voldoen is niet in strijd met de wet, gemeenten kunnen ook voorafgaand aan het regelen van een ID een voorschot verstrekken. Artikel 18 van de Participatiewet geeft de gemeente de mogelijkheid om uitzonderingen mogelijk te maken.

    Rijk moet regie nemen
    De Ombudsman zei dat de ministeries van VWS en SZW regie moeten nemen om de overal aangetroffen knelpunten te gaan verbeteren of op te lossen.
    In de maatschappelijk opvang ziet de Ombudsman dezelfde en vergelijkbare grondpatronen als in de vrouwenopvang. Hij zei het het problematisch te vinden dat de toegang tot allerlei voorzieningen (van paspoort tot opvang) gekoppeld is aan de inschrijving in de Basisregistratie Personen. De BRP fungeert als toegangsbewaking voor het sociaal domein.
    Op de vraag van de PvdA zei de Ombudsman dat hij de indruk heeft dat veel vrouwen die hulp vragen bij de vrouwenopvang niet door de selectie komen. Er is maar een beperkt aantal plekken en die zijn voor mensen met aantoonbare veiligheidsrisico’s. Vrouwen die niet opgenomen worden, worden verwezen naar ambulante hulp of krijgen die vanuit de vrouwenopvang aangeboden.
    Over wat redelijk is om aan eigen bijdrage te vragen zei de Ombudsman dat dat eigenlijk niet op de eerste dag moet worden vastgesteld omdat je niet alle gegevens van iemand al bij elkaar hebt en de financiële situatie niet kunt overzien. Hij gaf eerlijk aan dat hij deze vraag “te ingewikkeld” vond om te beantwoorden. Hij adviseerde om experts bij elkaar te brengen die hier een zinvol advies over kunnen geven.

    Jeugdhulp
    De PvdA vroeg ook hoe het zit in het geval een kind jeugdhulp of behandeling nodig heeft en de vader (ex-partner, geweldpleger) daarvoor toestemming moet geven. Heeft de Ombudsman aanbevelingen op dat punt? De Ombudsman antwoordde dat dit in de praktijk inderdaad heel problematisch is. Het leidt tot situaties waar een ondertoezichtstelling moet worden uitgesproken (terwijl die feitelijk niet nodig is) om te zorgen voor toestemming voor behandeling of jeugdhulp. Op dit punt geeft het onderzoek in de vrouwenopvang geen aanbevelingen. Hij raadde aan met stakeholders om de tafel te gaan om te kijken naar passende oplossingen en aanbevelingen voor dit soort gevallen.

    Kostendelersnorm

    Groen Links vroeg welke taak het Rijk heeft om gevolgen van de kostendelersnorm en regelingen zoals toeslagpartnerschap te wijzigen om problemen te verminderen. 50Plus vroeg hoe de rol van onafhankelijke cliëntondersteuning beter kan worden ingevuld en hoe deze in het gemeentelijk domein versterkt kan worden.
    De Ombudsman antwoordde dat de kostendelersnorm door zijn bureau als zeer problematisch wordt ervaren. Zij ontvangen veel schrijnende verhalen van allerlei doelgroepen die in het ongerede raken door de toepassing van de kostendelersnorm. Dat geldt ook voor mensen die opvang nodig hebben en geen beroep kunnen doen op hun familie of netwerk doordat de kostendelersnorm dan een vermindering van inkomen tot gevolg heeft. Hij doet er graag nog een onderzoek naar.

    Onafhankelijke cliëntondersteuning
    Over de onafhankelijke cliëntondersteuning gaf de Ombudsman aan dat deze niet beschikbaar is in de vrouwenopvang op het moment dat die het meest nodig is: in de periode van (aanvraag) voor opname. Het is aan gemeenten om dat aan burgers ter beschikking te stellen. Hij gaf ook aan dat het beroep dat cliënten doen op de financiële begeleiding door hulpverleners, eigenlijk te complex is voor die medewerkers. Terwijl die zich eigenlijk bezig zouden moeten houden met hulpverlening, zijn ze in de praktijk bezig met financiële administratie en bureaucratie, schuldhulp is niet hun vak.

     

Inlog voor leden close
De website van de Federatie Opvang is voor iedereen toegankelijk. Echter, alleen medewerkers van bij de Federatie Opvang aangesloten lidinstellingen hebben toegang tot:
- De besloten items van deze website;
- De ledennieuwsbrieven

Heeft u nog geen account, maar wilt u als lid graag toegang tot dit besloten gedeelte, dan kunt u hier een account aanvragen.

Hieronder kunt u met uw (werk) e-mailadres en bij registratie opgegeven wachtwoord inloggen voor toegang tot de niet-publieke onderdelen van deze website. En vraag hier een nieuw wachtwoord aan.