• Kwetsbare gezinnen vinden weg naar passende hulp niet goed

    Kwetsbare gezinnen weten de weg naar passende hulp nog niet goed te vinden. Huishoudens met complexe problemen en kindermishandeling, huiselijk of seksueel geweld krijgen vaak niet de hulp waaraan zij behoefte hebben. De zorg is te gefragmenteerd en de veiligheid in deze huishoudens wordt onvoldoende gemonitord. Het Nederlands Jeugdinstituut (Nji) en Movisie deden onderzoek naar de situatie van deze gezinnen.

    Centrale vraag
    De wethouders van de centrumgemeenten hebben in 2015 besloten, juist voor deze gezinnen met complexe problemen, om een landelijk dekkende infrastructuur te realiseren voor integrale, multidisciplinaire en systeemgerichte aanpak van complexe kindermishandeling en huiselijk en/of seksueel geweld, ook wel bekend als MDA++. De vraag die de onderzoekers stellen is hoe ver gemeenten daar nu, drie jaar later, mee zijn en wat zij nodig hebben om hun ambities voor deze kwetsbare groep burgers te realiseren.

    Passende zorg
    In 2015 was het idee dat een multidisciplinaire aanpak zou resulteren in passende zorg bij complexe problemen in een gezin.
    Kenmerkend voor passende zorg is dat:
    • huishoudens niet onnodig vaak hun verhaal hoeven te vertellen;
    • de zorg een duurzaam resultaat kent;
    • intergenerationele overdracht van veiligheidsproblematiek wordt voorkomen.

    Ondanks alle inzet de afgelopen jaren blijkt uit onder andere de rapportage van het Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ)/Toezicht Sociaal Domein (TSD) dat huishoudens met ernstige kindermishandeling, huiselijk of seksueel geweld en complexe problematiek (de doelgroep van MDA++) nog onvoldoende passend geholpen worden. Het STJ/TSD constateert dat de zorg nog steeds te gefragmenteerd is, dat de veiligheid in deze gezinnen onvoldoende gemonitord wordt, dat nieuwe signalen niet snel genoeg leiden tot het bijstellen van plannen, dat op- en afschaling haperen en dat regie en coördinatie ontbreken. Hierdoor heeft geen van de betrokken professionals een compleet beeld van de gezinssituatie en de actuele risico’s van de complexe gezinsproblematiek. Aanvullend publiceerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in 2017 een belangrijk rapport over deze doelgroep. De strekking daarvan is dat het voor een effectieve en efficiënte ondersteuning van huishoudens cruciaal is om goed aan te sluiten bij hun denk- en doekracht.

    Stand van zaken in de regio’s
    MDA++ is de afgelopen jaren in deze regio’s verschillend aangepakt. Gemeenten noemen als belangrijke bouwstenen voor MDA++ ‘de transformatiedoelstellingen’, ‘continuïteit van passende zorg’, ‘het cliëntperspectief’ en ‘iedereen aan boord’. Zij maken onderscheid tussen ‘MDA++ acuut’ en ‘MDA++ structureel’.

    In de visie van de meeste gemeenten bestaat MDA++ acuut vooral uit een gecentraliseerd, relatief kortdurend multidisciplinair aanbod van specialistische zorg- en veiligheidspartners. Het doel van dit aanbod is de kwaliteit van zorg en veiligheid na een acute vorm van seksueel geweld, ernstige kindermishandeling en/of huiselijk geweld te verbeteren.
    MDA++ structureel is in hun ogen vooral een dynamische samenwerkingsvorm waarbij noodzakelijke lokaal, regionaal of landelijk beschikbare expertise op maat wordt gemaakt voor het huishouden in kwestie.
    Voor de doorontwikkeling van MDA++ ambieert een meerderheid van de gemeenten om de al gerealiseerde werkwijze van de Centra voor Seksueel Geweld uit te breiden naar MDA++ acuut. Behalve bij problematiek met seksueel geweld zou de werkwijze dan ook kunnen worden ingezet bij problematiek op het gebied van kindermishandeling en huiselijk geweld. Daarvoor voeren zij zowel inhoudelijke als financiële argumenten aan.

    De doorontwikkeling van MDA++ structureel is volgens gemeenten ingewikkelder. Hoewel er goede voorbeelden zijn en professionals uit de domeinen zorg, veiligheid en sociaal steeds meer samenwerken, gaat het nog te vaak mis.
    Een belangrijke oorzaak daarvan is dat het eigen perspectief, de eigen wetgeving, de eigen regio-indeling, de eigen agenda, de eigen werkprocessen en de eigen beroepscultuur leidend zijn.
    Voor de doorontwikkeling van MDA++ structureel zoeken gemeenten naar geschikte sturingsinstrumenten, passende kennisuitwisseling en monitoring. De huidige instrumenten bieden hier onvoldoende ondersteuning bij. Gemeenten vragen de landelijke overheid te onderzoeken hoe zij de regionale ontwikkeling van MDA++ kan helpen versnellen. 

    Aanbevelingen
    Op basis van de analyse komen de onderzoekers tot de volgende bouwstenen waarop gemeenten zich bij de (door)ontwikkeling van MDA++ kunnen richten:

    • Het waarom: Begrens en expliciteer de doelstelling, doelgroep en meerwaarde van MDA++ in het lokale en regionale zorg- en veiligheidslandschap. Wat is de doelgroep? Welk gat in het regionale zorg- en veiligheidslandschap wil de gemeente met de aanpak dichten? Waarom? Sluit aan bij de lokaal en regionaal beschikbare expertise. Maak onderscheid tussen MDA++ acuut en MDA++ structureel, en wees duidelijk over de problematiek waar deze aanpakken de oplossing voor kunnen en moeten zijn, maar ook voor welke problematiek niet.

    • Het hoe: Zorg voor passende beleidsregie zodat visie, governance, schaalgrootte en financiering aansluiten bij de complexiteit van het probleem. Ontwikkel samen met professionals, bestuurders en cliëntvertegenwoordigers een realistische kijk op het probleem en de oplossingsrichting. Breng eerst in kaart hoe complex het probleem is waarop MDA++ acuut en MDA++ structureel het antwoord zijn. Kies vervolgens de organisatievorm(en), governance, schaalgrootte (regio) en financiering die daarbij passen.

    • Het wat: Kies bewust voor een ontwikkelstrategie en voor een kwaliteitscyclus (monitoring, reflectie en bijstelling) die hierop aansluit. Gaat het primair over het implementeren van een aanbod voor een meervoudig probleem, of veel meer over het samen lerend organiseren van zorg op maat voor complexe problemen? Kies bewust voor methoden van leren, kennisontwikkeling en kennisdeling die daarvoor geschikt zijn. Gebruik een goede manier om het (tussen)resultaat te monitoren. Neem daarbij als vertrekpunt hoe cliënt, professionals en beleidsmakers merken of ze samen op de goede weg zijn. Stel haalbare doelen en doe aan verwachtingenmanagement.

Inlog voor leden close
De website van de Federatie Opvang is voor iedereen toegankelijk. Echter, alleen medewerkers van bij de Federatie Opvang aangesloten lidinstellingen hebben toegang tot:
- De besloten items van deze website;
- De ledennieuwsbrieven

Heeft u nog geen account, maar wilt u als lid graag toegang tot dit besloten gedeelte, dan kunt u hier een account aanvragen.

Hieronder kunt u met uw (werk) e-mailadres en bij registratie opgegeven wachtwoord inloggen voor toegang tot de niet-publieke onderdelen van deze website. En vraag hier een nieuw wachtwoord aan.