• Aanbesteden in het sociaal domein

    Veel gemeenten kiezen er, al dan niet verplicht, voor om de zorg in het sociaal domein (Jeugdzorg of Wmo) in te kopen via een aanbestedingsprocedure. Partijen, gemeenten en aanbieders moeten zich houden aan de Europese aanbestedingsregels. Deze regels sluiten niet zo goed aan bij de praktijk binnen het sociaal domein. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Minister de Jonge) spant zich in om deze aansluiting te verbeteren, maar het kan nog wel even duren voordat concrete resultaten zichtbaar zijn.

    Daarom is het goed om eens te kijken naar de (on)mogelijkheden die er nu zijn en wat dat kan betekenen voor uw organisatie. Het gaat om opdrachten boven de € 750.000,- (drempelwaarde exclusief BTW).

    Subsidie
    Veel leden van Federatie Opvang geven de voorkeur aan een subsidierelatie. Bij het toekennen van een subsidie mag geen sprake zijn van een overheidsopdracht.
    Onder het begrip subsidie wordt verstaan: ‘de aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten.’ Met name de laatste zinsnede brengt mee dat een subsidie zich onderscheidt van de commerciële transactie tussen een gemeente en een derde. Van een commerciële transactie is sprake als de goederen en diensten direct worden geleverd aan de gemeente en de betaling voor die goederen of diensten is afgestemd op de waarde daarvan in het economische verkeer.
     
    Vertegenwoordigt de door de gemeente betaalde prijs de waarde van de goederen (kostprijs met winstmarge)? Dan kan sprake zijn van een commerciële transactie. Als de gemeente minder betaalt dan de kostprijs zal eerder sprake zijn van een subsidie. 

    Wanneer de kostprijs geen handvat biedt om te bepalen of sprake is van een subsidie dan bieden volgens de rechtspraak de volgende twee elementen hiervoor houvast:

    1. De vraag wie het initiatief neemt voor de transactie.
    Een subsidie verkrijgt een onderneming via een aanvraag die dan tevens ook de aard en omvang van de activiteiten bepaalt. Dit laatste is van belang omdat dit iets zegt over wie zeggenschap heeft over de invulling van de prestatie. Neemt de aanbieder het initiatief voor de activiteit dan is het waarschijnlijk dat deze zich ook meer als opdrachtgever manifesteert. 

    2. De vraag wie profiteert van de transactie.
    Wanneer de diensten niet rechtstreeks ten goede komen aan de gemeente maar aan een derde, dan is dit een sterke aanwijzing dat sprake is van een subsidie. 

    Open House
    Open house wordt ook veel toegepast. Bij een open house krijgen alle aanbieders die aan bepaalde voorwaarden voldoen een contract. De keuze voor een aanbieder ligt bij de (potentiele) cliënt.

    “Open House kan het beste toegepast worden indien er veel aanbieders op de markt zijn. Door de gebruikers zelfstandig keuze te laten maken, stimuleert u de aanbieders om zich kwalitatief te ontwikkelen en te onderscheiden. Hierbij is wel van belang dat de doelgroep in staat moet zijn om een weloverwogen keuze te kunnen maken. De Open House-methodiek lijkt bijvoorbeeld minder geschikt voor de inkoop van de diensten waarbij een verplichte medische verwijsroute geldt of een toewijzingsprotocol.”

    ‘Verder moet u als de gemeente in staat zijn de kostprijs goed in te schatten indien niet gekozen wordt voor de aanbesteding van een overheidsopdracht. Een gemeente stelt de prijs bij Open House grotendeels zelf vast waardoor het lastig te beoordelen is of deze ook marktconform is. Bij het inkopen van Wmo voorzieningen (Wet maatschappelijke ondersteuning) zijn regels gesteld ter waarborging van een goede verhouding tussen de prijs, kwaliteit en de continuïteit in de hulpverlening tussen de cliënt en de hulpverlener (AMvB Reële prijs Wmo 2015). Deze regels gelden niet alleen bij aanbestedingen, maar ook in Open House situaties.”

    ‘Hoewel een Open House systeem niet is onderworpen aan de regels van de Aanbestedingswet 2012, gelden er de fundamentele beginselen van het aanbestedingsrecht, in het bijzonder de beginselen van non-discriminatie en gelijke behandeling van ondernemers, en aan de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting. Daarnaast zijn uiteraard de algemene beginselen van behoorlijk bestuur onverkort van toepassing op overheidshandelen in relatie tot aanbieders.”

    Overheidsopdracht
    Een overheidsopdracht is een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel. De aanbieder heeft een leveringsplicht (zie de Handreiking Overheidsopdracht en Subsidie van de VNG).

    Op de website van PIANOO is het nodige te vinden over een Vereenvoudigde aanbestedingsprocedure voor sociale en andere specifieke diensten (SAS procedure). Daaronder valt bijvoorbeeld de gezondheidszorg en de maatschappelijke dienstverlening. Onderhands aanbesteden is in dat geval niet toegestaan.

    Daar waar een aanbestedingsprocedure (overheidsopdracht) aan de orde is, heeft de gemeente veel vrijheid om de procedure zelf in te richten. De gemeente heeft bijvoorbeeld de mogelijkheid om een marktconsultatie te organiseren en cliëntervaringen kunnen worden meegenomen. Gunning op basis van enkel kwaliteitscriteria is mogelijk.

    De algemene aanbestedingsbeginselen zijn wel van toepassing. Dat zijn de beginselen van gelijkheid, non-discriminatie, transparantie en proportionaliteit.

    De gemeente moet een (voor)aankondiging doen van de opdracht en daarin vermelden over wat voor soort diensten het gaat. Belangstelling moet schriftelijk kenbaar worden gemaakt bij de gemeente. De gemeente moet een aankondiging doen van de gunning.

    “Wanneer u ervoor kiest om een SAS-procedure te gebruiken voor het aanbesteden van SAS-diensten heeft u veel vrijheid bij het inrichten van de procedure. Wel dient u te voldoen aan enkele randvoorwaarden die in de wet zijn genoemd. Daarnaast dient u rekening te houden met de aanbestedingsbeginselen en de Gids Proportionaliteit. U kunt de procedure verder naar eigen wens inrichten, waarbij ook ruimte kan worden gecreëerd voor dialoog met de markt tijdens de procedure. Geef in uw aanbestedingsstukken duidelijk aan hoe u uw SAS-procedure heeft ingericht, zodat dit voor alle inschrijvers duidelijk is.”

    Bedrag beneden de drempelwaarde
    Onder de grens van € 750.000,- hebben gemeenten meer vrijheidsgraden. Ze kunnen dan een onderhandse procedure aangaan met één of enkele aanbieders. Ze kunnen ook besluiten tot “open house” of aanbesteden.

    Contact
    Neem voor meer informatie contact op met mevrouw Tonny van Hensbergen, T.vanhensbergen@opvang.nl.

     

     

Inlog voor leden close
De website van de Federatie Opvang is voor iedereen toegankelijk. Echter, alleen medewerkers van bij de Federatie Opvang aangesloten lidinstellingen hebben toegang tot:
- De besloten items van deze website;
- De ledennieuwsbrieven

Heeft u nog geen account, maar wilt u als lid graag toegang tot dit besloten gedeelte, dan kunt u hier een account aanvragen.

Hieronder kunt u met uw (werk) e-mailadres en bij registratie opgegeven wachtwoord inloggen voor toegang tot de niet-publieke onderdelen van deze website. En vraag hier een nieuw wachtwoord aan.